Oyun dünyasını yakından takip eden herkesin mutlaka kulağına çalınmıştır… Tüm dünyada peynir ekmek gibi satan o popüler oyun, Avustralya sınırlarından içeri girememiştir ya da ağır sansüre uğramıştır. Oyuncuların yıllarca başını ağrıtan ve forumlarda hararetli tartışmalara sebep olan bu durum, aslında Avustralya hükûmetinin oyunlara gıcık olmasından değil, yıllarca güncellenmeyen eski bir sınıflandırma sisteminden kaynaklanıyordu.
Avustralya Sınıflandırma Kurulu’nun (The Australian Classification Board) bu katı tutumunun arkasında yatan asıl nedenler, bürokratik boşluklar ve kültürel hassasiyetlerin ilginç bir karışımı olarak karşımıza çıkıyor. Şimdi gelin bu yasakların perde arkasına biraz daha yakından bakalım.
Yetişkinlere özel kategori eksikliği
Avustralya’da oyun yasaklarının en büyük ve en temel sebebi, çok uzun bir süre boyunca video oyunları için “+18” yani sadece yetişkinlere yönelik bir sınıflandırma etiketinin bulunmamasıydı. Sinema filmleri için “R18+” kategorisi varken, video oyunları için en yüksek sınır “MA15+” (15 yaş ve üzeri) olarak belirlenmişti. Bu durum teknik olarak şu anlama geliyordu… Eğer bir oyun 15 yaşındaki bir çocuğun oynaması için fazla şiddet, cinsellik veya uyuşturucu unsuru içeriyorsa, bu oyunun bir üst kategoriye geçme şansı yoktu çünkü öyle bir kategori yasal olarak mevcut değildi.
Sınıflandırma kurulu, MA15+ sınırlarını aşan oyunlara otomatik olarak “Sınıflandırma Reddedildi” (Refused Classification) damgası vuruyordu. Sınıflandırma alamayan bir oyunun ülkede satılması, kiralanması veya reklamının yapılması yasa dışı olduğu için oyun teknik olarak yasaklanmış oluyordu.
Madde kullanımı ve ödül sistemi
Yasakların bir diğer önemli sebebi ise şiddetten ziyade, oyunlardaki madde kullanımıyla ilgili çok spesifik kurallardı. Avustralya Sınıflandırma Kurulu, özellikle gerçek hayattaki bazı maddelerin oyun içinde oyuncuya avantaj veya ödül sağladığı durumlara karşı son derece katıydı. Örneğin bir karakterin sağlığını artırmak veya daha hızlı koşmak için madde kullandığı senaryolar, oyunun anında reddedilmesine neden oluyordu.
Bunun en bilinen örneği Fallout 3 oyununda yaşanmış, oyunun geliştiricileri Avustralya pazarında yasaklanmamak için oyundaki morfin benzeri maddelerin ismini ve işleyişini değiştirmek zorunda kalmışlardı. Yani mesele sadece kan ve vahşet değil, bu eylemlerin oyuncuya nasıl sunulduğu ve teşvik edilip edilmediğiyle ilgiliydi.
Cinsellik ve şiddet konusunda da sıfır tolerans
Avustralya yasaları, şiddetin cinsel ögelerle birleştirildiği durumlarda dünyaya kıyasla çok daha sert bir tavır sergiledi. Sadece cinsellik veya sadece şiddet içeren oyunlar belli bir seviyeye kadar kabul görse de cinsel şiddet iması taşıyan sahneler oyunların yasaklanması için tek başına yeterli bir sebep sayılıyordu.
Hotline Miami 2 gibi popüler yapımlar tam da bu sebeple, yani cinsel şiddet içerdiği düşünülen sahneler nedeniyle ülkeye giriş vizesi alamadı. Kurul, bu tarz içeriklerin toplumsal ahlak standartlarına aykırı olduğunu ve oyuncular üzerinde olumsuz etkiler bırakabileceğini savunarak, oyunun sanatsal bir bütünlüğü olsa dahi bu sahneleri kırmızı çizgi olarak kabul ediyordu.
2013 yasası ve değişen dengeler
Oyuncuların yıllar süren tepkileri sonucunda, 2013 yılında Avustralya nihayet yasalarında bir değişikliğe gitti ve video oyunları için de “R18+” kategorisini resmen getirdi. Bu değişim, önceden yasaklanan pek çok oyunun artık “Yetişkin” etiketiyle raflarda yer alabilmesinin önünü açtı ancak bu yasa değişikliği bile her sorunu çözmüş değil çünkü “R18+” etiketi gelse de Sınıflandırma Kurulu hâlâ madde kullanımı ve cinsel şiddet konularındaki hassasiyetini koruyor.
Günümüzde yasaklar eskiye oranla çok daha az yaşansa da Avustralya hâlâ oyun geliştiricilerinin içeriklerini yerelleştirirken iki kere düşündüğü, dünyanın en sıkı denetim mekanizmalarından birine sahip ülke olmaya devam ediyor.
