Çin denilince aklımıza devasa bir teknoloji pazarı ve espor kültürü geliyor ama iş oyun konsollarına gelince durum uzun süre çok farklıydı. İnanması güç olsa da 2000 yılından 2015 yılına kadar Çin hükûmeti, PlayStation, Nintendo veya Xbox gibi cihazların ülkede üretilmesini ve satılmasını resmen yasaklamıştı.
Peki dünyanın geri kalanı konsol başında sabahlanırken Çin neden kapılarını bu eğlenceye kapattı? Bu sorunun cevabı hem dönemin sosyal kaygılarında hem de çocukları koruma içgüdüsünde yatıyor. Gelin bu ilginç dönemin ve yasağın perde arkasına hep birlikte bakalım.
Hükûmetin gençleri koruma isteği
Yasağın temelinde yatan en büyük ve en güçlü sebep, o dönemde hükûmetin ve ailelerin gençlerin zihinsel ve fiziksel sağlığı konusunda duyduğu ciddi endişelerdi. 2000 yılının Haziran ayında Kültür Bakanlığı öncülüğünde yedi farklı devlet kurumunun aldığı ortak kararla, video oyunlarının çocukların gelişimini olumsuz etkilediği fikri resmiyet kazandı. O dönemde devlet medyası ve yetkililer, video oyunları için “elektronik eroin” benzetmesini sıkça kullanıyordu ki bu da yönetimin konuya ne kadar sert ve mesafeli yaklaştığını net bir şekilde gösteriyor.
Ebeveynler, çocuklarının ders çalışmak yerine saatlerce ekran başında vakit geçirmesinden, göz sağlıklarının bozulmasından ve asosyalleşmelerinden korkuyordu. Hükûmet de bu toplumsal baskıyı arkasına alarak, çözümü konsol satışlarını tamamen durdurmakta buldu.
Yasak, farklı bir oyun kültürü doğurdu
İşin belki de en ironik tarafı, bu yasağın Çin’de oyun oynamayı bitirmemesi, sadece şekil değiştirmesine neden olmasıydı. Konsollar yasaklanınca oyun tutkunu gençler mecburen başka alternatiflere yönelmek zorunda kaldı. Evde konsol sahibi olamayan milyonlarca genç, soluğu internet kafelerde aldı ve bu durum ülkede devasa bir PC oyunculuğu kültürünün patlamasına yol açtı.
Konsol pazarının yokluğunda, League of Legends veya World of Warcraft gibi bilgisayar tabanlı oyunlar Çin’de inanılmaz bir popülarite kazandı. Yani yasak, konsol devlerinin ülkeye girişini engellerken, farkında olmadan Çin’i dünyanın en büyük PC ve daha sonrasında mobil oyun pazarlarından biri hâline getirdi. Elbette kaçak yollarla konsol bulanlar oluyordu ancak bu cihazlar genele yayılamadığı için Çinli oyuncular klavye ve fare ikilisine sadık kaldı.
Yasak kalktıktan sonra neler oldu?
Yıllar geçtikçe bu katı yasağın sürdürülebilir olmadığı, kaçakçılığın önüne geçilemediği ve Çin’in küresel eğlence pazarının gerisinde kaldığı anlaşıldı. Ayrıca oyun endüstrisinin ekonomik potansiyeli artık görmezden gelinemeyecek kadar büyümüştü. İlk yumuşama sinyalleri 2014 yılında geldi ve Şanghay Serbest Ticaret Bölgesi’nde üretim yapan yabancı şirketlere, sıkı denetimler şartıyla konsol satma izni verildi.
Bu deneme sürecinin ardından 2015 yılında yasak tamamen kaldırılarak Sony, Microsoft ve Nintendo gibi devlerin 15 yıllık aranın ardından resmî olarak Çin pazarına giriş yapması sağlandı. Bugün Çinli oyuncular modern konsollara erişebiliyor olsa da hükûmetin oyun içerikleri üzerindeki sıkı denetimi ve sansür mekanizması, yasağın kalkmasına rağmen hâlâ oyun firmalarını zorlamaya devam ediyor.
